So džalas o Miškas sune

Telefonos!
“Personalno sekcija.”
“Socijalno sekcija, lačho ďives. Nane tumen buťakero than vaš jekh Rom? Avľa pal amende Rom, rodel buťi…”
“Than hin, aľe Romes na kamas. Džanen, save Roma hine! Jekh ďives avel andre buťi, aver na avel, khandine hine, na kamel pes lenge te kerel…”
“Kada Rom dičhol avri pre urovňa. Terno, zoralo, phenel, hoj pre Slovensko kerelas charťiko buťi.”
“Ta so len amenge bičhaven pal e Slovensko! O Slovaka bare vibita! Mi len peske muken odoj!”
“So som leha te kerel? So leske te phenav?”
“Ta les amenge bičhaven, dikhaha, so šaj keras.”

Avka denas duma angle mire kana. Šunďom dojekh lav, so oki andal e personalno sekcija phenelas. Delas pes anglal angle mire jakha, sar te la čačes dikhľomas: ondulimen šarga bala, obararďi bachtale čikenenca – paťalas, hoj lakero čačipen hin jekhfeder.
Kodi miri sudružka sas šukar rakľi. Thoďa tele o kanoro, dikhľa pre mande a chudňa mange te vakerkerel pre goďi: “Šun, sudruhona, buťi hin, aľe tu sal občan cikánského původu u tumare manušenca hin amen nalačhe zkušenosti.”
Me pre late dikhavas sar pre džuvľate, bo sas šukar – joj ladžanďiľa u ačhiľa čit. Paľis mange lav lavestar phenďa, sar som te džal andro Vysočany – ČKD. Paľikerďom, gejľom. Pal o vudar mange phenďom, hoj šunava, so pal mande del duma ola avraha, so laha bešelas andre kancelarňa. Ačhiľom te terďol pal o vudar.
“Nane džungalo oda Rom!” phenďa odi miri.
“De smirom, černá huba!”
“Ta so! O Roma rado dikhen le čhavoren!”
“Ča dža pal leste, jov tuke kerla čhaven dešujekh!”
Pal o gangos avelas vareko, me chuťiľom khatar o vudar, gejľom het.

Pal e Slovensko amen anďa pro Čechi jekh bimusakero partizanos. Phirelas pal o Roma, verbinelas len andro pohraňiči. Le Ňemcen tradne het, na sas ko te kerel. Aver murša khatar amende gele te kerel Prahate pre stavba. Rodenas penge lačhe lovore. Amen avľam pal lende, bo e fameľija pal e fameľija džal. La romňa le čhavenca mukľom khere pre Slovensko, kamavas elšino te dikhel, či arakhava lačhi buťi vaj na, či chudava kher.
Bešahas ke jekhe gadžeste andre kolňa, sovahas pre phuv pro štruzľaki, o dachos sas chevalo, čuľalas andre, o gadžo na ladžalas te kidel šel koruni pro čhon sakone dženestar. E buťi pre stavba skončinďa, mukle amen, mi džas te rodel peske buťi, kaj kamas, vaj mi džas pale pre Slovensko.
Somas rado, hoj mange buťi arakhľom. Šunďom, kaj ČKD hin bari fabrika, lačhi buťi, lačhe love.
Avľom andro ČKD, kerde manca avri o ľila, fasinďom o monterki, bičhade rakles, kaj man te ľidžal andre gadengeri.
Has odoj trastune almarici, jekh paš aver, odoj peske o murša thovnas o gada. Sar man dikhle, rodenas o kleji, kaj peskere almarici sako te phandel andre. Kamavas te phenel, hoj čorav ča o ambroľa pal o stromos – aver šoha na čorďom, aľe na phenďom ňič. Somas sikhado, sar o gadže dikhen pro Roma.
O raklo man ľigenďa ko majstros. Phureder manuš, khino muj, dičholas pre leste, hoj feder bi leske elas te bešel paš o paňi u te chudel mačhen. Phenel: “Ta tu sal oda…” cigán na dophenďa.
Džanľom, hoj man thovla ke charťiko buťi – thoďa mange šulaďi andro vast. Me ladžanďiľom! Te šulavel sar džuvľi?
Na kamavas bida te kerel, iľom te šulavel – aľe o rat andre mande taďolas. Čhiďom e šulaďi, vičinav: “Soudruhu, man hin khere romňi čhave, kamen te chal! Keci man deha vaš oda, hoj šulavav sas džuvľi!”
“Dikh ľimales! Mek ča avľa, imar sikhavel o danda! Me lake phenďom, mi mange kadaj na bičhavel cigána!”
“Me paš tute na som cigán! Me som Michal Kováč! Charťas! Murš! Kamav paťivaľi buťi te kerel! Na džuvľikaňi metľa!”
“Pomoc! Pomoc!” vičinlas sar phuri lubňi.
Ta tu vičines pomoc u ňiko tuke ňič na kerel? Ta ča dikh, kaj tut te avel vaš soske te vičinel pomoc! Chudňom les, čhiďom les andro furikos džungipnaha.
Sa o gadže prastanďile khatar amende, jajčinenas: “Práva by chtěli, povinnosti neplněj! Přesně takovej, jak ukazovali v televizi, co spálili v pohraničí parkety!”
Imar bajinavas, so kerďom. Kampelas mange feder zor upral miri natura te ľikerel. Ande man kije jekh upruno raj. Bešelas pal o skamind. Phenďa mange, mi bešav tele, duvaľarlas mange. Phenďom leske, hoj bajinav, so kerďom, aľe hoj man hin khere pre Slovensko romňi čhave, budinas kher, bo the amen kamas te bešel sar manuša. Buťi pre Slovensko nane. Kamav muršikaňi buťi te kerel, charťiko buťi.
“Tumen džanen charťiko buťi te kerel?”
“Kerav paš o dad šove beršendar.”
“Sikhado ľil tumen hin?”
Sikhado ľil man na sas, sem miro dad sas jekhfeder charťas pro okresis, pal savore seri ke leste phirenas o gadže grajenca.
Vakeravas le rajeske, sar dživen amare Roma pre Slovensko, sar amenca kernas o gardisti andro mariben, hoj mušinďam te džal te bešel tel o veš, bo amen o fašisti tradne avri andal o gav. Šunelas man, dikhľom, hoj mire lava leske pejle andro jilo.
“Šunen,” phučľa mandar, “na kamen te sikhľol te kerel bagroha? Kampel amenge bagristas. Bičhavaha tumen andro kurzos…”
Nakhaďa o lav – dikhľom, hoj mandar kamel te phučel, či džanav te genel te pisinel. Iľom o ľil pal o skamind, chudňom te genel: “Výzva pracujícím: Žádáme soudruhy a soudružky, aby neprodleně…”
Ladžanďiľa: “Ma rušen, hin adaj but Roma, so te genel te pisinel na džanen…”
“Kamav te sikhľol bagristaske!” phenďom.

(Pal o pandž berš)
Pandž berš kerav bagristaske. Anďom la romňa pal e Slovensko, hin amen pandž čhave. Kher nane, bešas pre ubikacija, aľe adaďives chudňom bari premija sar jekhfeder buťakero – dine man lav, hoj the kher man dena. Angle mande organizinde bešiben, vakernas jekh gono šukar lava, hoj “soudruh dokázal, že i soudruzi cikáni dovedou pracovat, někdy dokonce lépe než naši občané.”
Pijahas, maťarenas man. Čerkinahas poharence: o direktoris, o předseda závodního výboru čerkinenas manca. Somas barikano, mato, o šero manca džalas.
Kampel te džal khere, me direkt perdal e hala – jekhvar rach! Demipen, kaľi dukh! Jaj, mamo, čalade mro šero, merav!

Dugo, dugo gangos, sar kalo tunelos, palal dikhav vudud. Džav kole tuneloha, na džanav, kaj džav, avav avri – jekhvar man chuden phikestar, šunav rušte lava: “Mro Del, mek andro ňebos hin ola Roma ňegramotna! Na džanes te genel? Na dikhes, so hin adaj pisimen?”
Dikhav, duj vudara. Pre jekh vudar hin pisimen “Vaš o gadže” pre aver vudar “Vaš o Roma”. Ta so kada hin? Sako vakerkeren, hoj le Romen hin ajso čačipen sar le gadžen, adaj dikhav: o Roma avrether, o gadže avrether!
“Miško!” del pes anglal paš mande. K’oda? Sem oda odi rakľi khatar amende andal o gav! Bare barvale chulaskeri rakľi! Čhiďa pes andro paňi, bo lake o šinguno kerďa per u mukľa la. Tašľiľa čori. Mri daj ke lende phirelas dvora te šulavel, phenelas lake: “Ma rov, mri čhaj, ela tut čhavoro, ta so? Oda bari bacht! Čhand le žandariske, te tut mukľa! Aľe tri daj tut na mukela, ma dara!”
Kajča ko gadže nane avka sar ko Roma. Lakri daj la tradňa avri, hoj lenge kerďa bari ladž. Aver ďives la arakhle tašľona andro Vago.
“Mišo,” phučel mandar e rakľi, “avľa mange pro parušagos?” Phučelas pal lakero šinguno. Ta kaj! Khelelas o karti andre karčma ko Fišeris. Me na kamavas nervi te kerel čora rakľake, ta phenďom: “Avľa, avľa tuke pro parušagos. Rovelas.”
Bares lošanďiľa, paľikerlas mange.
“Šun,” phenav, “kaj adaj bešen amare Roma?”
“Ta odoj, palal. Tel o veš!”
Odoj? Kaj amen tradne o gardisti? Me paťavas, hoj pr’oka svetos avaha raja amen o Roma u o gadže šulavena paš amende o dvori, čhingerena amenge o kašta, kidena avri o chaňiga, o budara! Sar oda, hoj avka nane?
Džav pal amare Roma: Bešen pro ritos andre čar avka sar varekana, kana sas šukar ňilaj, vakeren, asan.
“Mišku, Mišku!” mri čori, churďi baba prastal ke mande, e pasterňi pre late ďiňďarďi, so chudňa gadžatar, hazdel e pasterňi, kaj te na perel.
“Mišku, ta imar the tu muľal? Jaj, mro kedvešno čhavoro, ajso terno, jaj, jaj, jaj!” rovel giľavindone hangoha. “Keci čhaven mukľal?”
“Kaj o papus, babo?” phučav me.
“Ta džanes sar, o papus bašavel. Aľe imar na birinel pro čanga, mro čho, phares leske te phirel. Aľe mušinel te phirel. Sar dživaha, te na phirela te bašavel!”
“Soske na kidel phure love?”
“Save love?” poravel e baba o jakha. “Šun, mro čho, tiro papus šoha ňič na kidňa, na čorďa, aňi pr’oka svetos na čorela! Te čorďahas, o gadže les na vičindehas te bašavel bijav! Rozumines?”
“Jaj, babo, savore phure džene kiden phure love!”
“The o gadže?”
“O Roma, gadže, savore.”
“Jajajaj, me furt džanavas, hoj the o gadže čoren mek feder sar Roma.”
Mri čori baba, dži andro ochtovardeš berš hordinelas kašta te bikenel. Sar džiďiľahas avri, kana o papus muľa? Penzija, phure love čirla? Ta jak! Šoha kajso lav na šunďa. Na paťalas mange. Phenel mange andro kan: “Tu ma čor, mro čho, te na tut chuden o gardisti!”
“O gardisti imar nane, babo.”
“Jaj, ma vaker, tu na džanes, tu sal mek ľimalo. The adaj hin gardisti.”
“Michal Kováč! Michal Kováč!” del pes angal baro hangos. Vičinen man angle le Devleskero sudos. Upral mande urňisaľol šukar thuloro parnoro anďelkocis, somnakune kandrata bala, okuľarici pro nakh.”Me som adaj referentos pro Roma,” phenel, “te tuke vareso kampela, ta ča av pal mande.”
“Šaj mange phenes, soske adaj o Roma bešen avrether, o gadže avrether? Soske o Roma bešen tel o veš, o gadže andro foros? Me džanľom, hoj andro ňebos savore džene hin jekh!”
“Sar te na, sar te na!” giľavkerel o anďelocis. “Ča elšino kampel le Romen te civiľizinel, te sikhavel len kultura!”
Sar džahas, dikhavas pašal mande šukare parne anďelen, khelen peske karti svatone kipocenca – aľe s’oda odoj palalal? Kale džungale dzarale anďeli? Avel ke ma jekh – jaj, sem oda o gero Bango! “More,” phenav, “sem tu sal mek kaleder, mek džungaleder, sar salas pre phuv! Me džanľom, hoj manuš andro ňebos ačhel šukareder. Sar oda, kaj ajso kalo sal?”
“Kerďom baro binos,” phenel o Bango, mukel tele o šero andre ladž. “Emlekzines, sar jevende phirahas kaštenge perdal o Vago, kana upre ačhiľa ľegos? Jekhvar džavas, o ľegos tel ma phaďolas. Phenav: Devla, so kerela mri Rozarka, te tašľuvava? Sar dživla korkori le čhavenca? Av ajso lačho, mro Del, muk, mi predžav preke, mi o ľegos tel mande te na phaďol. Cinava tuke bari momeľi.” No, gejľom preke, o ľegos tel mande na phaďiľa. Phenav: “Devla, paľikerav tuke, aľe te cinel momeľi, na cinava, bo mušinás te čorel. Te čorel hin baro binos, hoj na!” Momeľi na cinďom. Dikhes, o Del man marďa vaše. Chudňom pro buke, muľom… Miri Rozarka, more, sar?” phučel mandar.
“E Rozarka avľa Prahate, morel o grati andre karčma, rodel peske love u mek peske anel chaben khere. Kledňiki.”
“Ačhiľa korkori?”
“Oka berš pes thoďa Pištaha. Aľe furt daral, hoj la phireha te daravel.”
“Phen lake, hoj man nane časos te phirel. Furt som paš o kotľi, mušinav len te žužarel. O Pištas feder murš sar me, me somas ajso šuko.”
“Ta the sombat kurko keres? Nane tut phundrado ďives?”
“Ta kaj! Adaj keras tosarastar dži raťi, kurko nakurko.” Phenďa mange, hoj o kotľi žužaren ča o Roma, bo aver džene kadi buťi na kamen te kerel. Thoven pre Romeste vareso binos – a imar: “Dža te žužarel o kotľi!”
Miro thuloro referentocis-anďelkocis man anďa angle le Devleskero trunos. Khatar leste rajkane anďeli – ča poravav o jakha! Sem oda o gadže andal amaro gav! O rašaj, o notarjušis, o chulaj Farkaš the leskere phrala – o maškaruno, o Ištvan, čorelas grajen. Sar pes dochudňa andro ňebos? Mek o šinguno adaj, so marlas le čore Romňijen, kana čorde phuvaľori barvale gadžeske pre maľa! Ačhiľom bilaveskero, sar kada dikhľom.
“Na džanes te paľikerel?” vičinel pre mande o šinguno u marel peskere rajkane kridľenca.
“Me tumenge te paľikerav? Ajse chochade bitangenge som te paľikerel? Ta so chochaven, hoj andro ňebos hin savore džene jekh, hoj the le čore Romen hin ajso čačipen sar le gadžen! Savo čačipen? Te žužarel o kotľi? Te avel ajse kale, sar sas pre phuv? Jekh vudar vaš o gadže, aver vudar vaš o Roma! O gadže furt ča andro lačhipen, o Roma andro čoripen! Ča užaren, me mire Romenge pre phuv phenava, sar adaj hin!”
Mek aňi na phenďom sa, so kamavas te phenel – čhinďiľa tel mande e chmara, perav, perav – kaj som?

“Pane Kováč, pane Kováč,” del pes anglal sano hangocis. Phundraďom o jakha – parňi anďelkiňa!
“Na kamav!” vičinav.
“Uklidněte se, pane Kováč. Maj jepaš ďives sanas bipeskero. O trast tumenge pharaďa o šero. Aľe imar mištes hin.”
Kada nane anďelos, aľe sestrička andre špitaľa. Pašľuvav andro parno, pro vaďos.”
“Avľa tumen te dikhel tumari romňi. Kamen laha duma te del?”
“Sar te na!”

 

%d bloggers like this: