Adadjives, mri škola gendjakeri xudeljom mange duj lila. hine “Sen = Suno” the “Bijav = Svatba : Romské povídky : Romane priphende”! vzrušinav!

Oooh! Dúškom, arakhljom jekh website hin pherdo romane paramisa!!! … genav “dědečkova pohádka / papuskeri paramisi – Michal Šamko, přeložily: Milena Hübschmannová a Hana Šebková…”

majinav adej te čhinel ? va!

Papuskeri paramisi

Samas duj phrala the jekh pheň. Me, o Mižus, somas jekhterneder, has mange efta berš. Phiravas mira duje beršenca phuredera pheňaha, la Maňaha, the avre čhavorenca pro maľi te pasinel le gadženge le kozicen. Amaro jekhphureder phral, o Dušan, phirelas le dadeha pal o gadže te kerel buťi. Kidenas avri chaňiga, murinenas. O gadže len denas vaš e buťi chaben. Jekhvar has bokh, jekhvar hojscina.

Jekh ďives amen o čhavore amen bavinahas avri, sar avľa o dad u gravčinďa pr’amende: “Sig, čhavale, aven khere, o Ňemci kidkeren le Romen pro motora!”
Prastanďam la pheňaha khere a šunás, so o dad vakerel. Pro foros avle but Ňemci a kidkeren le ľudos pro motora. Mri daj rovelas: “Joj Devla, so amen ča keraha! Murdarena amen! Devla, sem man hin cikne čhavore!”

“Siďar, Helen,” phenel o dad, “le vareso chabenoro a sig denašas andro veš. Odoj amen na arakhena.”

O Dušan gejľa avri te dikhel, aľe imar šunas bari vika: “Heraus! Heraus! Cigajner!”

E daj chudňa la Maňa the man u fest amen ľikerlas. Duj Ňemci avle andro kher, chudne le dades, le phrales a maribnaha len tradenas andal amaro kher avri. Amen la pheňaha rovahas, e daj amen kikidelas ke peste: “Ma daran, ma daran, me tumen na dav!”

Aľe jekh Ňemcos la da chudňa balendar, čhiďa la kije phuv, cirdelas la avri. Amen denašahas pal late. Thode amen pro motora, ľigende amen pre štacija. Odoj amen tradne pal o motora tele u thode savore Romen te terďol pro baro placos andre fronta. Dikhľam odoj te terďol amare phuren, la baba the le papus. The jon amen dikhle, ispidenas pes kij’amende, kamenas amen te čumidel. Aľe avle o Ňemci, čhide amen sakones pre aver sera.

Le dades the le Dušaňis thode andro vagónos. O dad pre amende vičinelas: “Mišku, Maňo! Ľikeren tumen! Rado tumen dikhav!” Amen žaľatar rovahas.

E daj vičinelas pal o Dušan: “Dušanku miro, joj Devla!” O Dušan pre daj: “Mamo, me darav, ma mukh man, mamo!”

O Ňemci phandle o vagónos u akorestar le dades aňi le Dušaňis šoha na dikhľom.

Amen ča rovahas, dikhahas, so keren o Ňemci amare Romenca. Has odoj jekh Rom, so bešelas nadur khatar amaro kher. Has les pandž čhave, leskeri romňi – Iľa la vičinahas – has igen lačhi, furt ča giľavelas. Has la bare kale bala dži, so paťiphenav, kije bul. Miri daj pro dad vriskinlas, te laha delas but dumi. La Iľakere romes pekle o Ňemci la puškaha pal o šero, kaj pejľa. Duj aver Roma les hazdne u thode andro vagónos.

Amen le cikne čhavoren le dajenca ispidkerde andro anglune vagóni. Samas skikidle, na sas kaj te terďol. O Ňemci phandle o vudar, samas andre cma, ča le chevendar maškar o vagónoskere doskengere seri avelas salig vududoro. E mašina džalas u ňiko na džanelas, kaj amen o Ňemci vežinen. Džahas ta džahas.
Jekhvar e mašina zaačhiľa. O ňemcika slugadža phundrade o vudar, phende amenge, kaj te džas pal e mašina tele. Tradne amen pre bari luka, pherdo slugadža rikonenca khatar amende. Na džanav, keci odoj terďuvahas. Samas bokhale, trušale. E daj dikhelas khatar peste, či n’arakhela le dades the le Dušaňis. Aľe lengere vagóni džanas dureder.
Kijaraťi avľa jekh Ňemcos, džanelas čechika. Phenďa amenge, hoj amenge šaj bešas pre phuv, a te amen hin so te chal, šaj chas. Pojekh Roma chudne te haňinel le Devles, hoj pr’amende mukľa ajsi bibacht. Akor ušťiľa miro papus u phenďa: “Šunen, Romale, phenava tumenge bari phurikaňi paramisi pal jekh manuš, so na paťalas Devles. Ča šunen, so pes leske ačhiľa.”

“Has, mre gule bachtaleja the mek čačeja Devla, has jekh baro them a oda esas e phuv amare dadengeri. Čirla o Roma na has ča diľine, nasikhade – has bare goďaver, akharenas len avre naveha, aľe ňiko imar na džanel sar. Dživenas andro uče murimen khera, andre sako kher sas nanďarďi, čuľardo paňi – imar akor, sar avrether o nipi dživenas andro chara u phirenas andro džvirengere morčha.

Has maškar lende jekh terno čhavo, ehas sikhado, džanelas te genel igen phare sikhade genďija, o Roma les vaš oda bečeľinenas. Ča jekh has lestar nalačho – na paťalas Devles. Asalas le Romendar, kana le Devles denas paťiv.
O Roma leske phenenas: “Mukh ajsi bibachtaľi duma!”
Aľe o čhavo ča asalas u le Devles haňinelas. “Ňiko mek ňigda šoha le Devles na dikhľa! Ča akor, sar les dikhava pre mire jakha, paťava, kaj egzistinel.”
“Le Devles kampel te dikhel jileha, na jakhenca,” phenenas le čhaske o phure manuša. “O jakha tut šaj chochaven, o jilo na.”
Aľe o čhavo mek sa feder asalas, bo sas barikano andre peskeri sikhaďi goďi u le phuren na delas lengero čačipen.
Jekh rat džalas o čhavo sune, kaj hin pro baro plajis u odoj ke leste vakerel sar kana jagalo hangos. Ča koles, so vakerelas, na dičholas: “Tajsa, sar ušťeha, av pre kada plajis pal mande.”
Aver ďives, kana o čhavo ušťiľa, phenďa peske: “Diľino suno! Ňikhaj na džav!”
Kaj ča furt les cirdelas ta cirdelas te džal pre koda plajis, so dikhľa andro suno. Mukľa pes pro drom. Baro drom gejľa, na džanelas, kaj džal, aľe o drom les korkoro pre koda plajis ľigenďa. So ča avľa, diňa pes paš leste anglal oda jagalo hlasos: “So adaj rodes?”
“Kamav te dikhel le Devles pre mire jakha! Na paťav, kaj egzistinel.”
“Ko na paťal, na arakhel. Aľe te kames, čhiv tire jakha pre mande, me avava tiro Del. Dava tut, so kameha.”
So dikhel o čhavo pre pekere jakha, so na? Jagale manušes. Na sas džungalo, sas šukar, e žara lestar demelas – kajča le čhaskere jakha na dikhenas, hoj e žara bižuži. Le čhaskere jakha na prindžarde, hoj oda o beng..
“So mandar kames?” phučľa o beng.
O čhavo na sas phuj, leskere Roma leste sas andro jilo, kamelas lengeri bacht. “Kamav, kaj o Roma te aven mek barvaleder, sar hin, kaj len te avel mek šukareder phuv, mek barikaneder lačhipen.”
“Mišto, dava tuke sa, te kheleha manca karti u te kheleha avri.”
O čhavo na džanelas, s’oda karti, bo akor paťivale džene karti, automati, maťariben na džanenas.
O beng leske sikhaďa o karti.
“Ča ajse čitrore? Oda hin o karti? Ča sikhav man – me som goďaver, sikhado, me sig sikhľuvava.”
O beng le čhaske sikhaďa, sar te khelel o karti. O čhavo sikhľiľa sig.
“Bavinaha trin khela,” phenďa o beng. “Andre sako khel deha tu bankos the me. Te kheleha avri avgutno khel, sikhavava tut te chudel sapen the te sasťarel sapuňale drabeha. Aveha baro doktoris.”
“Kada šukar,” phenďa o čhavo.
Khelenas. O avgutno khel o čhavo khelďa avri. Ehas baro barikano andre peste.
Sar džanas te bavinel o aver khel, phenďa o beng: “Dav andro bankos oda, hoj te prekhelava, dava le Romen mek feder barvaľipen, sar koda, so len hin – dava len oda, so mandar mangehas. Te khelava avri, mangav tutar tiri goďi.”
“Mi jel!” phenďa o čhavo, bo diľino paťalas, hoj nane pre leste, hoj našťi prekhelel, te jekhvar imar khelďa avri.
Aver khel prekhelďa. Aľe kamelas te bavinel o karti sa het, bo imar lestar o beng iľa e goďi.
“Te pre tritovareste prekheleha, lava le Romendar lengeri phuv, savoro barvaľipen, savoro, so džanen.”
“Mi jel!” vičinďa o čhavo, bo imar sas le bengeske andro vast. Prekhelďa.
“Akana savoro tiro hin imar miro. Le Romengeri phuv, savoro, so o Roma džanenas…” asalas o beng.
O čhavo ačhiľa bi peskero. Lelas les o meriben.
Jekhvar pes diňa anglal baro vudud. O beng zgravčinďa, našľiľa sar thuv. O čhavo avelas kija peste, aľe pro jakha na dikhelas ňikas.
“S’oda? Ko sal, tu, so man anďal pale kijo dživipen?”
“Jaj, mro čoro čhavo, so tu kerďal? Romaňi phuv prekhelďal! Le bengestar tut diňal te chochavel, bo tire čore jakha paťanďile, hoj o beng hin Del!”
“Jaj, Devleja, so te kerav? Sar som te del pale mire Romenge, le romane čhavenge, lengeri phuv?” rovelas o čhavo. “Ma omuk amen, Devleja bareja.”
“O Del ňikas na omukel. Kajča savoro, so manuš kerel, oda leske avel pale. Ča oda leske pale na avel, so bijo jilo, bije goďi našavel. Na omukava le Romen – aľe džana baro, baro drom, kim pale arakhena peskeri bacht. Dav tumen giľa, lavuti, kaj oda baro u pharo drom te avel lokeder, kaj avre dženengere jile tumen te džanen te kovľarel. Dav tumen trast andro vasta, silavis the svirind, kaj te keren šukar buťa, so ela sakones pre chasna. Džan, Romale, phiren phundrade jileha, giľenca – u sikhľon goďi. Šaj paťan, kaj tumari bacht arakhena. Šaj paťan, kaj arakhena tumaro than maškar o avera. O Del tumen na omukela.”

Amen šunahas le papus, sar kana o Del te vakerďahas adi čirlatuňi paramisi.
“Papu,” kamavas te phučel. “Sar oda džal dijader? Kana arakhena o Roma peskeri bacht?” Ča imar te phučel na stačinďom. Avle o Ňemci rikonenca, chudne te kidkerel la čhavoren khatar o daja. Me man garuďom la dake tel e rokľa. Avľa o Ňemcos, kamelas te cirdel la datar la Maňa. E daj andre leste ispidňa ajsa zoraha, kaj o Ňemcos pejľa. Aver Ňemcos hazdňa o pištoľis, ľivinďa, me imar ča dikhľom, sar e daj pejľa. Paľis ľivinďa the andre miri pheňori. The joj pejľa. Megľisaľiľom.
O Ňemci talam džanenas, hoj som mulo. Zbatorinďom man, kana man o papus chudňa pindrestar: “Mišku, ušťi, denaš! Siďar!”
“Papu, papu!” rovavas me.
“Ča denaš, mro čho, sig!”
Chuťiľom opre pal e phuv, diňom te denašel. O Ňemci pal mande mukle le rikones. Salig dureder dikhľom bare prajta – chuťiľom andre, kamavas man te garuvel. Pejľom andre char, vareso man demaďa andro šero.
Avľom kija peste andre jekh kher. Pašľuvavas pro haďos, o šero mande has phandlo pataveha. Paš mande bešelas phuri gadži the lakero rom: “Neboj se, synku, už je všechno v pořádku.”
“Prosím vás, paní, kde je maminka a táta?”

Ča pal o mariben šunďom, kaj maj savore Romen khatar amende o Ňemci ľivinkerde. Olen, so ačhile džide, ľigende andre Osvjenčima.
Me bariľom paš ola phure gadžore. Has igen lačhe. Sikhľiľom avri pre bari škola. Hin man šukar romňi the duj šukar čhavore. Phureder muršoro pes vičinel Dušan, e čhajori Maňka. Dživav calkom mištes – aľe šoha našťi bisterav. Aňi pre le papuskeri paramisi šoha na bisterava. Furt mande andro jilo, so o Del phenďa le Romenge: “Phiren phundrade jileha, keren lačhi buťi, sikhľon goďi. Šaj paťan, kaj arakhena tumaro than the tumari bacht.”

%d bloggers like this: